PDF FORMATINDA OKUYUN: Hükümlü ve Tutuklu ile Vekiline/Müdafiine Kişisel Sağlık Verilerinden (Tıbbi Belge) Örnek Verilmesi

Hastaya ait kişisel sağlık verilerinin gizliliğinin temini, onun mahremiyetini sağlayan temel araçlardandır (Dülger, ’19, 9; Sert, ’18, 143). Konuya ışık tutması bakımından öncelikte AİHM’in yerleşmiş müktesebatına ilgisi oranında temasta yarar vardır. Mah’ye göre, kişisel (tıbbi) verilerin korunması, hükümlü ve tutuklunun (h/t) özel hayat ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkından yararlanması açısından büyük önem taşıdığından, iç hukukta mahremiyetin ihlalini engelleyecek yeterli güvenceler öngörülmelidir (Mockutė v. Litvanya, 66490/09, 27.2.18). Özellikle otomatik işleme tabi tutulan kişisel sağlık verileri söz konusu olduğunda, bunların saklanma amacı için gerekli olan süre boyunca muhafazasına olan ihtiyaç daha fazladır (S. ve Marper v. İngiltere, 30562/04, 30566/04, 8.12.08; Gardel v. Fransa, 16428/05, 17.12.09).

Uluslararası pozitif hukuk metinlerine kuşbakışı göz atıldığında; Avrupa Hasta Haklarının Geliştirilmesi Bildirgesi (Amsterdam, 28-30.3.94) m. 4, Hasta Haklarına İlişkin Avrupa Statüsü (Roma, Kas. ’02) m. 6, Tıbbı Verilerin Korunmasına İlişkin R (97) 5 s. TK m. 3, Türkiye’nin de 30.1.16 t. ve 6669 s. K. ile onayladığı 108 s. Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Bireylerin Korunması Sözleşmesi m. 5-7’de hastanın sağlık durumu, tıbbi tanısı, prognozu, tedavisi hakkındaki ve kişiye özel diğer tüm bilgilerin hastanın izni veya mahkemenin kesin isteği olmadıkça gizli tutulması zorunluluğu özellikle vurgulanmıştır. AB Temel Haklar Şartı m. 1’de, herkesin, kendisini ilgilendiren kişisel verilerin korunması hakkına sahip olduğu, m. 2’de bu verilerin, adil bir şekilde, belirli amaçlar için ve ilgili kişinin rızasına veya yasa ile öngörülmüş diğer meşru bir temele dayanılarak tutulacağı, herkesin, kendisi hakkında toplanmış verilere erişme ve bunları düzelttirme hakkına sahip olduğu, m. 3’te bu kurallara uyulmasının bağımsız bir makam tarafından denetleneceği belirtilmiştir. Ülkemizin tarafı olduğu Avr. Kon. Biy. ve Tıb. Uyg. Bak. İns. Hak. ve İns. Has. Kor. Söz. (Avrupa Biyotıp Söz.) m. 10’a göre, herkes, kendi sağlığı hakkında toplanmış herhangi bir bilgiyi öğrenme hakkına sahiptir. CPT standartlarına göre, hasta h/t, sağlık dosyası içeriğinin aile bireylerinden birine, avukatına veya dışarıdaki bir doktora iletilmesini isteyebilmelidir.

Ulusal mevzuatımıza gelince; Has. Hak. Yön. m. 5/f ve 23/1’e göre, sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen hastaya ait tüm kayıt ve bilgiler, kanun ile müsaade edilen hallerle tıbbi zorunluluklar dışında, gizli tutulur. AY m. 20’de özel hayatın gizliliği güvenceye alınmakla birlikte, bazı hallerde (kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi ve genel sağlığın korunması gibi) bu hakka dokunulabilmesi mümkün kılınmıştır. Nitekim 5275 s. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (İK) m. 6/1-f’deki hükümden kaynaklanan 6698 s. Kiş. Ver. Kor. K. (KVKK) m. 6/3 ve 28/1-d’deki istisna çerçevesinde İK m. 78/1, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (İY) m. 55/5-b ve m. 98/1 uyarınca h/t’lerin genel veya hastalık nedeniyle yapılan tüm muayene ve tedavi sonuçlarının sağlık izleme kartına işleneceği ve dosyasında saklanacağı hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenlemelere dayanılarak h/t’lerin sağlık durumlarına ilişkin mevcut ve geçmişe yönelik tüm sevk, muayene, tetkik, tahlil, teşhis (durum bildirir veya sağlık raporları, ekipriz raporu dâhil), tedavi (reçeteler, ameliyatlar gibi) ve takip bilgileri rıza aranmaksızın Ceza ve Tevkifevleri Genel Müd. (CTE) tarafından kayıt altına alınmakta ve UYAP üzerinden takip edilmektedir. Bu durum, h/t’lerin sağlık hizmetine etkin erişimlerini sağlama yolunda devlete yüklenen pozitif yükümlülüğün de bir gereğidir.

6698 s. KVKK m. 6/1 ve Kiş. Sağ. Ver. Hak. Yön. (KSVHY) m. 4/1-j uyarınca tıbbi veriler (gerçek kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgi ile ona sunulan sağlık hizmetiyle ilgili bilgiler) kişisel özel veri (special personal data) niteliğindedir (Yüksel, ’19, 7; Orak, ’19, 12). Kişinin sağlığıyla ilgili veriler, “hassas” (sensevite) veri vasfı taşıdığından, diğer verilere kıyasla yüksek düzeyde koruma görmektedir (Akgül, ’13, 28; Küzeci, ’18, 253; İzgi, ’14, 32). Veri sahibinin (h/t) kendisiyle ilgili olup işlenen kişisel sağlık verilerine müdahaleyle karşılaşmadan her zaman erişme ve belgelerden örnek alma hakkı vardır. Has. Hak. Yön. (HHY) m. 16’da hastanın, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları, doğrudan veya vekili veya kanuni temsilcisi vasıtası ile inceleyebileceği ve bir suretini alabileceği vurgulanmıştır. AY m. 20/3, KVKK m. 1/1-a.b, Tıb. Deont. Tüz. m. 4 ve Yat. Ted. Kur. İşl. Yön. m. 7 hükümleri de aynı istikamettedir. TTB Hek. Mes. Etiği Kur. m. 35’te, h/t’lerin gizlilik haklarının korunacağı, muayene sonucu düzenlenecek belge veya raporların bir örneğinin h/t’ye verileceği belirtilmiş; m. 31’de hasta dosyalarındaki bilgilerin geniş bir özeti ile bilgi ve belgelerin örneklerinin, isteği durumunda hastaya verileceği emredilmiştir. AİHM içtihatları da aynı yöndedir (Uslu v. Türkiye, 23815/04, 20.1.09). Görüldüğü üzere konu ile ilgili metinlerde, hastaya, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları doğrudan veya vekili veya kanuni temsilcisi vasıtası ile inceleyebilmesine ve kayıtlardan örnek alabilmesine cevaz verilmiştir.

H/t’nin vekilinin de rızası bulunan h/t lehine tetkik ve tedavi belgelerini belli kurallar dairesinde isteme hakkını haiz olması, işin tabiatı gereğidir. Zira 1136 s. Av. K. m. 2/3 ve m. 46/2’te yargı organları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlü oldukları belirtilmiş, bu belgelerden örnek alınmasının vekâletname ibrazına bağlı olduğu ifade edilmiştir. Konumuz özelinde hükümlü için geçerli vekâleti, tutuklunun müdafii yönünden baro görevlendirme yazısı olarak anlamak gerekir. Bilgi ve belge almak ve örnek çıkarmak isteyen avukat, avukatlık kimliğini ve örnek çıkartmak istiyor ise vekâletnamesini ibraz etmeli, talebini ilgili kuruma dilekçeyle iletmeli, yazılı talebinde bilgi ve belgelerin hangi uyuşmazlık veya hukuki meseleyle ilgili olarak talep ettiğini (yapılmış bir idari başvuru veya derdest bir dava varsa, tarih, evrak kayıt ya da dosya numarası gibi ayrıntılar da belirtilmek suretiyle) açıklamalıdır (Budak, ’04, 369). Yrg. da, sırf avukat olmanın müdafi veya vekile tanınan tüm haklardan yararlanılması anlamına gelmeyeceğini, aksinin kişisel verilerin korunması ilkelerine aykırılık teşkil edeceğini belirtmiştir (Y. 14. CD, 6.5.19, 18/10198, 19/9443).

Yukarıda da zikredildiği üzere, pozitif hukuk metinlerimizde, hükümlü veya vekilinin sağlık belgelerinden örnek almasını sınırlandıran özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Yalnızca Sağ. Bak. “Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik” (KSVHY) (R. G: 21.6.19/ 30808) “Sağlık verilerine avukatların erişimikenar başlıklı m. 10/1’de şu hükme yer verilmiştir:

“Avukatlar, müvekkilinin sağlık verilerini genel vekâletname ile talep edemezler. Müvekkiline ait sağlık verilerinin avukata aktarılması için düzenlenmiş olan vekâletnamede, ilgili kişinin özel nitelikli kişisel verilerinin işlenmesi ve aktarılmasına ilişkin açık rızasını gösteren özel bir hüküm bulunması gerekir.

Bu düzenlemeye göre, vekâletnamesi bulunmayan ya da sadece genel vekâletnameye sahip olan bir avukat, müvekkili h/t’nin kişisel sağlık verilerini öğrenemez ve bunlardan belge örneği alamaz. Bunun sonucu olarak, hasta mahremiyeti hakkının, doğrudan bu hakkın muhatabı olan h/t bakımından koşulsuz, vekili/ müdafii açısından ise özel vekâletnamede buna ilişkin rızasının bulunması kaydıyla geçerli olmadığının kabulü gerekmektedir. Söz konusu hükmü isabetli bulmakla birlikte düzenlenme yerinin yönetmelik değil kanun olması gerektiği fikrindeyiz (aynı yönde: Can, ’20, 204-205). KSVHY m. 10/1 uyarınca avukatın müvekkili h/t hakkındaki sağlık verilerini alabilmesi için bu konuda özel olarak ve açık şekilde yetkilendirilmiş olmasını dar anlamak aşırı şekilcilik anlamına gelir ve hak kaybına yol açar. Bu yetkilendirmenin noterde düzenlenmiş “kişisel sağlık verilerimi avukatım almaya yetkilidirşeklinde vb. ibare içeren vekâletname ile sağlanması gerekmemektedir. Avukatının dilekçeyle müracaatı üzerine h/t’nin bir dilekçe vererek hakkındaki sağlık verilerinin avukatına verilmesine rıza gösterdiği yönünde iradesini açıkça ortaya koyması yeterli görülmelidir.

İst. Bar. tarafından, KSVHK m. 10/1’deki düzenlemenin özel kanun olarak uygulama önceliği bulunan 1136 s. AvK m. 2/3’e aykırı olduğu ve avukatın hukuki yardım faaliyetini efektif yürütmesi bakımından sorunlar içerdiği ileri sürülerek yürürlüğünün durdurulması ve iptali istenmiştir. Dnş. 10. D, avukatın müvekkiline ait sağlık verilerine erişimi ve belgelerden örnek almasının kişisel verilerin işlenmesi anlamına gelmesi nedeniyle 6698 s. KVKK m. 6/2 uyarınca ilgilisinin açık rızasına bağlı olduğu, ilgilinin hakkındaki kişisel verilerin işlenmesi hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları arasında yer aldığı, 6100 s. K. m. 74 hükmünden de bu anlamın çıktığı, 1136 s. AvK m. 2/3’te öngörülen kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla yardımcı olma zorunluluğunun her türlü bilgi ve belgeyi kapsamadığı, 6698 s. KVKK m. 6/2’deki düzenlemeyle bilgi ve belgenin avukatın görevinin yerine getirilmesiyle ilgili ve gerekli olmasının bu yetkinin sınırlarını belirlediği ve öncelikli olarak uygulanması gereken özel bir hüküm olduğu gerekçesiyle KSVHY m. 10/1 hükmüne yönelik yürütmenin durdurulması talebini reddetmiş (D. 10. D, t: 5.2.20, e: 19/9281), itiraz üzerine Dnş. İDDK, dava konusu uyuşmazlıkta da uygulanacak kuralı oluşturan 1 s. Cumhurbaşkanlığı K’nın 378. md.’nin ilgili fıkralarının başka bir dava dosyası kapsamında AY’ya aykırı olduğu kanısıyla AYM’ye başvurulduğu, verilecek kararın bu davanın sonucunu da etkileyeceği gerekçesiyle AYM tarafından bir karar tesis edilinceye kadar dosyanın bekletilmesine karar vermiş (D. İDDK, t: 14.9.20, YD. İtr. No: 20/329), iptal davası henüz neticelenmemiştir. Bizce de, AvK m. 2/3’te özel hükümler saklı tutulmak suretiyle bir vekâletname ibrazı gerekli kılındığına, HHY m. 16’da da vekilin incelenmesine olanak tanınmış olmasına karşın açık bir yetkinin aranılmasına engel bir ifadeye yer verilmediğine göre, sağlık verilerinin avukata aktartılması için vekâletnamede ilgili h/t’nin özel nitelikli kişisel verilerinin işlenmesi ve aktartılmasına ilişkin açık rızasını gösteren özel bir hükmün bulunması gerekliliğini düzenleyen KSVHY m. 10/1 hükmü hukuka aykırı değildir.

AİHM de, h/t’nin muayenesine ilişkin muayene sonuçlarının (doktor raporu, reçeteler ile CİK revir kaydının ilgili sayfalarının birer kopyasının) kendisine -sonradan mülga kılınan- 5.11.1990 t. Genelge’ye dayanılarak asayiş ve güvenlik nedeniyle yasak olduğu gerekçesiyle verilmemesiyle AİHS m. 8’in ihlal edildiği sonucuna varmıştır (AİHM, Abdulkadir Uslu v. Türkiye, 23815/04, 20.1.09). AİHM içtihatları da aynı paraleldedir (AİHM, K.H. ve Diğ. v. Slovakya, 32281/04, 28.4.19).

Belirtmek gerekir ki, veri sorumlusu avukatın veri güvenliği yükümlülüğüne aykırı davranışı, cezai sorumluluk (TCK m. 135 – 140) bir yana 6698 s. KVKK m. 12 del. 18 uyarınca yaptırımı idari para cezası olarak öngörülen fiili oluşturabilecek ve AvK m. 134’te düzenlenen özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırılık teşkil ederek disiplin sorumluluğuna yol açabilecektir (Baran Güneysu-Memiş, ’19, 325) (Ör. KVKK, 31.5.19, 19/166; TBB DK, 8.9.16, 400/610).

Nihayet, belgeyi incelemeye sunma yükümlülüğünün, bilgi ve belgenin bulunduğu kurum ve kuruluş dışında bir yere veya şehre gönderilmesi suretiyle yerine getirilmesinin istenmesi, yasanın amacına uygun bir talep olarak değerlendirilemez (D. 1. D, 10.4.02, 02/26, 02/52).

Son olarak KSVHY m. 9/1 gereğince kişisel sağlık verilerinin hasta yakınları ile paylaşımında, Kanun ilkelerine aykırılık teşkil etmeyecek şekilde, HHY m. 18/3 uyarınca hareket edilir. Buna göre esas olan hastanın bizzat kendisinin bilgilendirilmesidir. Hasta, bir başkasının bilgilendirilmesini talep ederse, bu talep kişinin imzası ile yazılı olarak kayıt altına alınır ve sadece bilgilendirilmesi istenen kişilere bilgi verilir. KSVHK m. 11/1 uyarınca ölmüş bir kimsenin sağlık verilerini almaya ise, veraset ilamını ibraz etmek sureyle murisin yasal mirasçıları münferit olarak yetkilidir.

 

KAYNAKÇA

Akgül, Aydın, Danıştay Kararları Işığında Kişisel Sağlık Verilerinin Korunması, DD, S: 133, Oc. ’13.

Boran Güneysu, Nilüfer/ Memiş, Burak, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Avukatın Yükümlülük ve Sorumlulukları, YÜHFD, C: 5, S: 2, Tem. ’19.

Budak, Ali Cem, Avukatlık Kanunu’nun 2. Maddesine Göre Avukatın Bilgi ve Belge İsteme Yetkisi, YÜHFD, C: 1, S: 1, Oc-Haz. ’04.

Can, Neslihan, Hasta Mahremiyeti Hakkı, TBBD, Y: 32, S: 147, Mart-Nis. ’20.

Dülger, Murat Volkan, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku, Hukuk Akademisi Y, İst. ’19.

İzgi, M. Cumhur, Mahremiyet Kavramı Bağlamında Kişisel Sağlık Verileri, TBD, C: 1, S: 1, Oc. ’14.

Küzeci, Elif, Kişisel Verilerin Korunması, 2. Bs, Seçkin Y, Ank. ’18.

Orak, Beşir, Kişisel Sağlık Verilerinin Korunması, (YYLT), HÜSBE, Ank. ’19.

Sert, Gürkan, Hasta Hakları, Sağlık ve Tıp Hukukunda Sorumluluk ve İnsan Hakları, Ed: Özge Yücel/ Gürkan Sert, Seçkin Y, Ank. ’18.

Yüksel, Gürbüz, Kişisel Sağlık Verilerinin Hukuki Korunması, SAD, C: 6, S: 1, Oc. ’19.

1517562053084
Prof. Dr. Çetin Arslan
?S=150&D=Mp&R=G
C.S. Murat Kayançiçek
error: Korumalı İçerik
Scroll to Top